คำถาม : ชายคนหนึ่งป่วยเป็นโรคเกี่ยวกับระบบประสาท ทำให้เขาหมดสติเป็นบางครั้ง โดยแต่ละครั้งจะหมดสติอยู่ระยะหนึ่ง แล้วจึงฟื้นขึ้นมา กรณีเช่นนี้ มีข้อชี้ขาดอย่างไรเกี่ยวกับการอาบน้ำละหมาด (วุฎูอ์) ของเขา การหมดสติทำให้วุฎูอ์(น้ำละหมาด)เสียหรือไม่?
และหากเขาหมดสติเป็นเวลานาน จนทำให้พลาดการละหมาดหลายเวลา เขาจำเป็นต้องชดใช้ละหมาดเหล่านั้นหรือไม่ หรือไม่จำเป็นต้องชดใช้?
คำตอบ : ชัยค์ อิบนุอุษัยมีน رحمه الله تعالى
ประการแรก: เรื่องการอาบน้ำละหมาด
สำหรับวุฎูอ์นั้น การหมดสติทำให้วุฎูอ์เสีย เพราะการหมดสตินั้นรุนแรงกว่าการนอนหลับ
การนอนหลับจะทำให้วุฎูอ์เสีย หากเป็นการหลับลึกจนกระทั่งผู้หลับไม่รู้ตัวเลยว่าหากมีสิ่งใดออกจากร่างกายของเขา เขาก็จะไม่รู้สึกตัว
ส่วนการนอนหลับเพียงเล็กน้อย ซึ่งหากผู้หลับผายลม เขาก็จะรู้สึกตัวได้ เช่นนี้การนอนหลับของเขาจะไม่ทำให้วุฎูอ์เสีย
ไม่ว่าเขาจะเป็นคนนอนหลับ เป็นคนนั่งพิงสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เป็นคนนั่งโดยไม่ได้พิงสิ่งใด หรืออยู่ในท่าทางอื่นใดก็ตาม ตราบใดที่หากเขาผายลม เขาก็จะรู้สึกตัวได้ การนอนหลับของเขาก็จะไม่ทำให้วุฎูอ์เสีย
ดังนั้น การหมดสติจึงรุนแรงกว่าการนอนหลับ เมื่อบุคคลหมดสติ เขาจำเป็นต้องอาบน้ำละหมาดใหม่
ประการที่สอง: เรื่องการชดใช้ละหมาดที่พลาดไปในช่วงหมดสติ
หากบุคคลหมดสติเป็นระยะเวลาหนึ่ง จนทำให้พลาดการละหมาดหลายเวลา หรือแม้แต่เพียงเวลาเดียว บรรดานักวิชาการมีความเห็นแตกต่างกันในประเด็นนี้ว่า เขาจำเป็นต้องชดใช้ละหมาดที่พลาดไปในช่วงหมดสติหรือไม่?
นักวิชาการบางท่านมีความเห็นว่า เขาจำเป็นต้องชดใช้ละหมาดที่พลาดไปในช่วงหมดสติ
พวกเขาให้เหตุผลว่า การหมดสตินั้นเปรียบเสมือนการนอนหลับ และผู้ที่นอนหลับจนพลาดการละหมาดก็จำเป็นต้องชดใช้ละหมาดนั้น
โดยอาศัยคำกล่าวของท่านนบี ﷺ ที่ว่า
مَنْ نَامَ عَنْ صَلَاةٍ أَوْ نَسِيَهَا فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا
ความหมาย: “ผู้ใดนอนหลับจนพลาดการละหมาด หรือหลงลืมการละหมาด ก็จงละหมาดนั้นเมื่อเขานึกขึ้นได้”
ส่วนบรรดานักวิชาการอีกกลุ่มหนึ่งมีความเห็นว่า ผู้ที่หมดสติไม่จำเป็นต้องชดใช้ละหมาดที่พลาดไป
เหตุผลของพวกเขาคือ ไม่สามารถนำกรณีของผู้หมดสติไปเปรียบเทียบกับกรณีของผู้หลับได้อย่างถูกต้อง เพราะผู้ที่หลับนั้น เมื่อเขาตื่นขึ้นมา เขาสามารถถูกปลุกให้ตื่นได้ และเขาก็สามารถตื่นขึ้นมาเองได้ด้วย
แต่ผู้ที่หมดสตินั้น เขาไม่สามารถทำให้ตนเองฟื้นขึ้นมาได้ และไม่มีใครสามารถปลุกเขาให้ฟื้นขึ้นมาได้ตามปกติ
ดังนั้น ทั้งสองกรณีจึงมีความแตกต่างกัน และเมื่อมีความแตกต่างกันเช่นนี้ การเปรียบเทียบทั้งสองกรณีเข้าด้วยกันจึงไม่ถูกต้อง
อย่างไรก็ตาม การปฏิบัติตามแนวทางที่รอบคอบและดีกว่าคือ ให้เขาชดใช้ละหมาดเหล่านั้น เพื่อให้พ้นจากภาระหน้าที่
เพราะหากการชดใช้นั้นเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับเขาตามบทบัญญัติของศาสนา เขาก็ได้ทำให้ตนเองพ้นจากภาระหน้าที่แล้ว
แต่หากการชดใช้นั้นไม่ได้เป็นสิ่งจำเป็นสำหรับเขา การชดใช้ดังกล่าวก็จะเป็นการทำอิบาดะฮ์เพิ่มเติม ซึ่งเขาจะได้รับผลบุญจากอัลลอฮ์
แหล่งที่มา ; ฟะตาวา นูร อะลา อัดดัรบ์ ของชัยค์ มุฮัมมัด บิน ศอลิหฺ อัลอุษัยมีน เล่ม 8 หน้า 2